Σύγχρονα θεατρικά κείμενα γερμανόφωνου θεάτρου

Το μάθημα εστιάζει στο μυθιστόρημα Homo Faber του Ελβετού συγγραφέα Max Frisch. Επικεντρώνεται στην ανάλυση και ερμηνεία του λογοτεχνικού κειμένου με τη μέθοδο ενός close reading. Σε αυτό το πλαίσιο θα ασχοληθούμε σε ένα πρώτο βήμα με τα εργαλεία της κειμενικής ανάλυσης, σε ένα δεύτερο βήμα θα εμβαθύνουμε σε επίπεδο ερμηνείας συμπεριλαμβάνοντας και θεωρητικά κείμενα της ψυχανάλυσης και της φιλοσοφίας.

 Αντικείμενο του μαθήματος είναι ο «μακρύς 19ος αιώνας», μια επισκόπηση της πολυτάραχης γερμανικής ιστορίας από τη γαλλική επανάσταση ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολιτική σκέψη του19ου αιώνα, την έννοια του έθνους και την εξάπλωση του εθνικισμού, τις θεωρίες του φιλελευθερισμού, σοσιαλισμού και μαρξισμού καθώς και στον αντίκτυπό τους στην τέχνη. Παράλληλα εξετάζονται οι ραγδαίες εξελίξεις στον χώρο των επιστημών, η βιομηχανική επανάσταση και οι επακόλουθες αλλαγές στην καθημερινή ζωή, καθώς και τα φαινόμενα της αστυφιλίας και της μετανάστευσης.

Στερεότυπα και προκαταλήψεις επηρεάζουν και σε αρκετές περιπτώσεις προκαθορίζουν τη γλωσσική αλλά και την κοινωνική μας συμπεριφορά. Όταν γνωρίζουμε τις αιτίες, αμβλύνονται οι επιπτώσεις αυτής της συμπεριφοράς. Στο σεμινάριο συζητούνται στερεότυπα, προκαταλήψεις και στάσεις απέναντι στη γλώσσα και τους ομιλητές της. Κεντρικό σημείο αναφοράς αποτελεί το κοινωνικό και ιδεολογικό πλαίσιο που καθορίζει τη γλωσσική ποικιλότητα, οι συνθήκες που διαμορφώνουν στερεότυπα, προκαταλήψεις και στάσεις και οι επιπτώσεις τους στην κοινωνική συμπεριφορά και την κοινωνική αποδοχή των ομιλητών. 

APA-examples-gre.pdfAPA-examples-gre.pdfΕΠΙΛΟΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ 2022 .pdfΕΠΙΛΟΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ 2022 .pdf

Το μάθημα συνδυάζει την Ιστορία της λογοτεχνίας με την Ιστορία των Ιδεών εστιάζοντας σε βασικούς «σταθμούς» της νεωτερικής εποχής. Συγκεκριμένα θα ασχοληθούμε με το φιλοσοφικό/ θεωρητικό υπόβαθρο αλλά και τις εκφάνσεις αυτού στον χώρο της τέχνης και της λογοτεχνίας των κινημάτων του Διαφωτισμού, του Ρομαντισμού, του Κλασικισμού και του Μοντερνισμού. 

Το 2017 είναι μεταξύ άλλων και επετειακό έτος για τον Theodor Storm (1817-1888), διότι γεννήθηκε πριν από 200 χρόνια την 14η Σεπτεμβρίου στο Husum (Schleswig). Θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς Γερμανούς εκπροσώπους του «αστικού» και «ποιητικού ρεαλισμού» (1848-1890). Ιδιαιτέρως οι νουβέλες του αποτελούν αιτία για τη φήμη του. Ο Storm αποκαλούσε τη νουβέλα «την πιο αυστηρή και κλειστή μορφή πεζού λόγου με ποιητικά στοιχεία, αδελφή του δράματος». Πέρα από το „Immensee“ (1849) και το „Pole Poppenspäler“(1874), το „Der Schimmelreiter“ (1888) είναι ευρέως γνωστό και έχει μεταφερθεί αρκετές φορές στη μεγάλη οθόνη. Δεν είναι τυχαίο, επίσης, το ότι η ανάγνωση έργων του είναι υποχρεωτική στο πλαίσιο του μαθήματος των Γερμανικών στη Γερμανία. Το „Immensee“ (1849) πραγματεύεται την ιστορία μιας χαμένης αγάπης, το „Pole Poppenspäler“(1874) καταπιάνεται με τη διαμάχη μεταξύ καλλιτεχνικού κόσμου και αστικού βίου, ενώ στο „Der Schimmelreiter“ (1888) επικρατεί η δυσαρέσκεια για την ορθολογιστική και θεωρητικά προοδευτική κουλτούρα από την οποία διακατέχεται η αυτοαντίληψη του αστικού κόσμου της εποχής. Οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν είναι εύστοχη η επίκριση ορισμένων ερμηνευτών ότι ο εν λόγω συγγραφέας χάνεται, σε σύγκριση με τους Γάλλους, Άγγλους και Ρώσους σύγχρονούς του, μέσα στην έκσταση και την αρμονία, αντί να ασκεί κοινωνική κριτική ενόψει του τέλους της Επανάστασης του 1848, της περιόδου της παλινόρθωσης και της εποχής της ίδρυσης του πρώτου ενιαίου γερμανικού εθνικού κράτους (Gründerzeit). Πέραν αυτού τίθεται το ερώτημα τι δύναται να προσφέρει αισθητικά το λογοτεχνικό είδος της νουβέλας ενόψει αυτών των προκλήσεων. 

Ο Φράνς Κάφκα ανήκει στους γνωστότερους στο ελληνικό κοινό γερμανόφωνους συγγραφείς του 20ου αιώνα. Είναι δε αξιοπρόσεκτο το γεγονός ότι αρκετά από τα κείμενά του υπάρχουν σε πάνω από μία μεταφράσεις, κάποια δε, όπως Η μεταμόρφωση, επαναμεταφράζονται διαρκώς. Το σεμινάριο ακολουθεί διπλό σκοπό: αφενός θέλει να λειτουργήσει ως μια εισαγωγή στο έργου του τσέχου συγγραφέα, αφετέρου, με την μορφή της μεταφραστικής άσκησης, να ενσκύψει στις μεταφραστικές ιδιαιτερότητες και δυσκολίες που παρουσιάζουν τα κείμενά του. Ως εκ τούτου πρόκειται για έναν συνδυασμό γραμματολογικού σεμιναρίου και μεταφραστικής άσκησης / σύγκρισης 

Το μάθημα παρουσιάζει τον Ελβετό συγγραφέα Friedrich Duerrenmatt και το έργο του. Εστιάζει στην ανάλυση και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων, όπως τα εξής έργα: Τα διηγήματα Der Hund, der Tunnel, die Panne και Grieche sucht Griechin (Prosakomödie), τα αστυνομικά έργα Der Richter und sein Henker, Der Verdacht, Das Versprechen και τα δραματικά έργα Der Besuch der alten Dame και Die Physiker.

Στην ομιλία που εκφώνησε – μια μορφή συμπυκνωμένης ποιητικής – κατά την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας (1973), o Χάινριχ Μπελ (1917-1985) συσχετίζει τον «ορθολογισμό της Δύσης» με την αποικιοκρατία, την καταπίεση, την εξάλειψη της διαφορετικότητας και τον έλεγχο της σεξουαλικότητας. Σε αυτά αντιπροτείνει τον «ορθό λόγο της ποίησης» ορίζοντάς τον ως τον χώρο ανάμεσα στα κενά που αφήνει η επίσημη εργαλειακή λογική. Αυτή του η θέση συμβαδίζει απόλυτα με τα θέματα και τα μοτίβα που διατρέχουν το σύνολο του έργου του: διακρίνονται ο ανθρωπισμός (χριστιανικής απόχρωσης), η αντίθεση στον παραλογισμό του πολέμου, η υπόγεια πολιτική τοποθέτηση, η καταγγελία τόσο του φασισμού όσο και του μεταπολεμικού συντηρητισμού, η εναντίωση στον κομφορμισμό και τον καταναλωτισμό και η αλληλεγγύη με τους απόκληρους της κοινωνίας, τους απροσάρμοστους, τους διαφορετικούς. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συγγραφέας πραγματώνει αυτήν την κοινωνική στράτευση μ’ ένα έργο υψηλότατης αισθητικής αξίας. Έτσι στο μάθημα τα κείμενά του εξετάζονται τόσο με τα εργαλεία της γραμματολογίας, όσο και με αυτά των πολιτισμικών σπουδών: αποτελούν κλασικό παράδειγμα για το πώς ένα κομβικό τμήμα της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας της Γερμανίας μετουσιώνεται σε αξιόλογη και πάντα επίκαιρη λογοτεχνία.

Στην ομιλία που εκφώνησε – μια μορφή συμπυκνωμένης ποιητικής – κατά την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας (1973), o Χάινριχ Μπελ (1917-1985) συσχετίζει τον «ορθολογισμό της Δύσης» με την αποικιοκρατία, την καταπίεση, την εξάλειψη της διαφορετικότητας και τον έλεγχο της σεξουαλικότητας. Σε αυτά αντιπροτείνει τον «ορθό λόγο της ποίησης» ορίζοντάς τον ως τον χώρο ανάμεσα στα κενά που αφήνει η επίσημη εργαλειακή λογική. Αυτή του η θέση συμβαδίζει απόλυτα με τα θέματα και τα μοτίβα που διατρέχουν το σύνολο του έργου του: διακρίνονται ο ανθρωπισμός (χριστιανικής απόχρωσης), η αντίθεση στον παραλογισμό του πολέμου, η υπόγεια πολιτική τοποθέτηση, η καταγγελία τόσο του φασισμού όσο και του μεταπολεμικού συντηρητισμού, η εναντίωση στον κομφορμισμό και τον καταναλωτισμό και η αλληλεγγύη με τους απόκληρους της κοινωνίας, τους απροσάρμοστους, τους διαφορετικούς. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συγγραφέας πραγματώνει αυτήν την κοινωνική στράτευση μ’ ένα έργο υψηλότατης αισθητικής αξίας. Έτσι στο μάθημα τα κείμενά του εξετάζονται τόσο με τα εργαλεία της γραμματολογίας, όσο και με αυτά των πολιτισμικών σπουδών: αποτελούν κλασικό παράδειγμα για το πώς ένα κομβικό τμήμα της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας της Γερμανίας μετουσιώνεται σε αξιόλογη και πάντα επίκαιρη λογοτεχνία.

Σύμφωνα με νεώτερες έρευνες οι ταινίες για παιδιά και νέους κερδίζουν συνεχώς έδαφος, από οικονομικής, πολιτισμικής και παιδαγωγικής άποψης. Η σημασία αυτή αντικατοπτρίζεται τόσο στην ανταπόκριση τέτοιων έργων στο κοινό, όσο και σε καθιερωμένα και έγκυρα βραβεία που έχουν θεσπιστεί για παιδικές και νεανικές ταινίες, όχι μόνο στη Γερμανία (Lukas, Goldener Spatz, Gläserner Bär, Deutscher Jugendfilmpreis), αλλά και διεθνώς (υπάρχουν πχ. ταινίες αυτού του είδους, στις οποίες έχει απονεμηθεί βραβείο Όσκαρ). Από τις πολλαπλές επιστημονικές προσεγγίσεις που είναι δυνατές σε αυτό το αχανές πεδίο, στο μάθημα προτείνεται το είδος της κινηματογραφικής διασκευής λογοτεχνικών έργων, δεδομένου ότι πάνω από το 50% αυτών των κινηματογραφικών ταινιών βασίζεται σε κάποιο έργο της λογοτεχνίας. Εκκινώντας, λοιπόν, από την – πιο προσιτή σε φοιτητές/φοιτήτριες της λογοτεχνίας –ανάλυση παιδικών και νεανικών βιβλίων, μεταβαίνουμε στην εξέταση της προσαρμογής τους για την μεγάλη οθόνη, με ιδιαίτερη έμφαση στην εικόνα του παιδιού που κυριαρχεί σε κάθε εποχή και η οποία σαφώς και επηρεάζει το περιεχόμενο και τη μορφή της εκάστοτε κινηματογραφικής μεταφοράς.

Σύμφωνα με νεώτερες έρευνες οι ταινίες για παιδιά και νέους κερδίζουν συνεχώς έδαφος, από οικονομικής, πολιτισμικής και παιδαγωγικής άποψης. Η σημασία αυτή αντικατοπτρίζεται τόσο στην ανταπόκριση τέτοιων έργων στο κοινό, όσο και σε καθιερωμένα και έγκυρα βραβεία που έχουν θεσπιστεί για παιδικές και νεανικές ταινίες, όχι μόνο στη Γερμανία (Lukas, Goldener Spatz, Gläserner Bär, Deutscher Jugendfilmpreis), αλλά και διεθνώς (υπάρχουν πχ. ταινίες αυτού του είδους, στις οποίες έχει απονεμηθεί βραβείο Όσκαρ). Από τις πολλαπλές επιστημονικές προσεγγίσεις που είναι δυνατές σε αυτό το αχανές πεδίο, στο μάθημα προτείνεται το είδος της κινηματογραφικής διασκευής λογοτεχνικών έργων, δεδομένου ότι πάνω από το 50% αυτών των κινηματογραφικών ταινιών βασίζεται σε κάποιο έργο της λογοτεχνίας. Εκκινώντας, λοιπόν, από την – πιο προσιτή σε φοιτητές/φοιτήτριες της λογοτεχνίας –ανάλυση παιδικών και νεανικών βιβλίων, μεταβαίνουμε στην εξέταση της προσαρμογής τους για την μεγάλη οθόνη, με ιδιαίτερη έμφαση στην εικόνα του παιδιού που κυριαρχεί σε κάθε εποχή και η οποία σαφώς και επηρεάζει το περιεχόμενο και τη μορφή της εκάστοτε κινηματογραφικής μεταφοράς.