Γλωσσική και ερμηνευτική ανάλυση ρητορικών κειμένων της κλασικής αρχαιότητας

Στο μεταπτυχιακό μάθημα επιδιώκεται η εξοικείωση των φοιτητών με βασικές συνεργατικές και ανταγωνιστικές αξίες της ελληνικής αρχαιότητας, όπως αυτές εμφανίζονται σε κείμενα των Θουκυδίδη, Ισοκράτη, Πλουτάρχου κλπ και υπό το πρίσμα της σχέσης του "ενός με τους πολλούς", είτε πρόκειται για αυτόνομες προσωπικότητες είτε για πόλεις-κράτη.

ΑΕΦ 535 Το μάθημα θα εξετάσει διάφορες πτυχές της λογοτεχνικής και φιλολογικής κριτικής στην αρχαιότητα. Θα δοθεί σχετική βιβλιογραφία στην πρώτη συνάντηση, όπου θα διευκρινιστεί η ορολογία, θα γίνει επισκόπηση των αρχαίων ελληνικών έργων καθώς και των τάσεων της σύγχρονης φιλολογικής επιστήμης που διερευνά ζητήματα της αρχαίας ελληνικής κριτικής. Μετά από έναν αριθμό διαλέξεων, το μάθημα θα διαρθρωθεί επί τη βάσει μελέτης και συζήτησης στην τάξη αντιπροσωπευτικών αρχαίων κειμένων και θεμάτων. Καθοριστική θα είναι η αυτενέργεια των φοιτητών και φοιτητριών στη μελέτη των σχετικών έργων, με στόχο την παρουσίαση εκ περιτροπής εργασιών στην τάξη και τον επακόλουθο διάλογο. Μετά το πέρας των μαθημάτων απαραίτητη είναι η κατάθεση της τελικής εργασίας πάνω σε θέμα που θα αποφασίσει κάθε φοιτητής και φοιτήτρια ύστερα από συνεννόηση με τη διδάσκουσα. Ο τελικός βαθμός στο μάθημα θα βασιστεί στη συνολική παρουσία στην τάξη. Θα αξιολογηθούν αθροιστικά οι επιμέρους εργασίες που θα ανατίθενται για έρευνα και παρουσίαση, η συμμετοχή στον διάλογο, και η τελική εργασία εξαμήνου. 

Το μάθημα έχει ως στόχο να εξοικειώσει τους φοιτητές του μεταπτυχιακού κύκλου σπουδών με ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των δεκάδων χιλιάδων ελληνικών παπύρων που έχουν εκδοθεί έως τις μέρες μας (λογοτεχνικοί και ημιλογοτεχνικοί πάπυροι, ιδιωτικές, επαγγελματικές και διοικητικές επιστολές, έγγραφα νομικού χαρακτήρα και ποικίλα άλλα κείμενα της καθημερινότητας), συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην βαθύτερη γνωριμία τους με τον κόσμο της ελληνιστικής, ρωμαϊκής και ύστερης αρχαιότητας. Θα εξεταστούν ευρήματα κυρίως από την Αίγυπτο, το ιδιαίτερο κλίμα της οποίας διέσωσε τους περισσότερους ππαπύρους, αλλά και από άλλες περιοχές του αρχαίου κόσμου όπου έχουν βρεθεί πάπυροι και συγγενείς φορείς γραφής, τους οποίους μελετά επίσης η επιστήμη της παπυρολογίας (όστρακα, πρώιμες μεμβράνες, ξύλινες πινακίδες). 

Ακολουθώντας την επιβεβλημένη διάκριση μεταξύ της προ-εθνικής και της εθνικής φάσης των Βαλκανίων, εξετάζεται η πορεία εγγραμματισμού των επιμέρους βαλκανικών λαών και γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στα αλφάβητα που χρησιμοποιήθηκαν και στους παράγοντες που οδήγησαν στην επιλογή/προτίμησή τους. Στο πλαίσιο αυτό συζητάμε για τη θέση και το ρόλο της ελληνικής στα Βαλκάνια, συνδυάζοντας την εκ των έσω θεώρηση (ματιά των Ελλήνων) με την εκ των έξω προσέγγιση (ματιά των βαλκάνιων γειτόνων τους).

Τοποθετώντας την κριτική σ' ένα ευρύτερο θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο από τα μέσα του 19ου αι. μέχρι σήμερα, μελετώντας δηλαδή την εξάρτηση της ποίησης από την κοσμική φωνή της κριτικής, σκοπός του μαθήματος είναι η μελέτη της περίπτωσης Σεφέρη ως κριτικού του Κ. Π. Καβάφη. Ως γνήσιο τέκνο της γενιάς του 30 ο «εθνικός» ποιητής Σεφέρης απορροφά και γονιμοποιεί τους κραδασμούς της αντικαβαφικής κριτικής προτείνοντας στη λογοτεχνική αγορά ένα νέο πορτραίτο του Αλεξανδρινού. Ακυρώνοντας το θετικιστικό φάντασμα της επιστημονικής λογικής και της βιογραφικής προσέγγισης (Τ. Μαλάνος) ο Σεφέρης χειρίζεται ιδιωτικά την δημόσια εμπειρία της κριτικής επιστρατεύοντας αφενός μια προσωπική θεώρηση της ποίησης του Αλεξανδρινού και αφετέρου ενεργοποιεί από τη θέση του διανοητή-ποιητή μια νέα στάση απέναντι στο ρόλο της κριτικής. 

Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές με την ιδεολογική επικαιρότητα της εποχής και να αντιπαραβάλουν την κριτική ως προϊόν της κίνησης των ιδεών, αλλά και ως στοχαστικό, πολυδύναμο κείμενο που φανερώνει τη συστηματική συνάρθρωση θεωρίας, γραφής και αναγνωστικής εμπειρίας. 

Περιεχόμενο και στόχοι του μαθήματος αυτού είναι να συμπληρωθεί η «Βιβλιογραφία Ερωτόκριτου» που δημοσίευσε το 2006 ο Σ. Κακλαμάνης στον τόμο Ζητήματα ποιητικής στον Ερωτόκριτο, ώστε στη συνέχεια, να καταρτιστεί ένα σώμα σχολίων (πραγματολογικών, υφολογικών, γλωσσικών, κριτικού υπομνήματος, κ.ά.) στην ερωτική μυθιστορία του Κορνάρου, σύμφωνα με όσα έχουν προτείνει οι πολυάριθμες/οι μελετήτριες/ητές που έχουν ασχοληθεί με το έργο. Στη δεύτερη φάση αυτής της διαδικασίας, οι φοιτήτριες/ητές θα εργαστούν με συγκεκριμένο αριθμό μελετών (ανάλογα και με τη γλωσσομάθειά τους, προκειμένου για τις ξενόγλωσσες), αποδελτιώνοντας όσο περισσότερα σχόλια είναι δυνατόν. Ο τελικός στόχος (και εφόσον εξασφαλιστεί η κατάλληλη χρηματοδότηση) είναι τα σχόλια αυτά να ενταχθούν σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων που θα δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό, προκειμένου να προσφερθεί ένα σημαντικής αξίας εργαλείο για κάθε μελετήτρια/ητή του Ερωτόκριτου στο μέλλον. 

Όψεις του λόγου περί εαυτού. Θεωρίες και κείμενα για την αυτοβιογραφία H γενικότερη τάση της αμφισβήτησης των καθιερωμένων οριοθετήσεων τόσο μεταξύ των επιστημών όσο και στο εσωτερικό της καθεμιάς, που παρατηρείται στις τελευταίες δεκαετίες, έδωσε τη δυνατότητα μιας διαφορετικής προσέγγισης του παρελθόντος, η οποία εξετάζει, παράλληλα προς τα ιστορικά δεδομένα και τη φαντασιακή δόμησή τους. Η προβληματική αυτή καθορίζει και τη δυσκολία του ορισμού της αυτοβιογραφίας, (τα ρευστά όρια μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας, λογοτεχνίας και ιστορίας). Το ζήτημα του χωροχρονικού προσδιορισμού της «γένεσης» της αυτοβιογραφίας (πότε, πού και γιατί) είναι κρίσιμο. Η σχέση της αυτοβιογραφίας με τα συγγενή είδη (βιογραφία, απομνημόνευμα, ημερολόγιο κλπ.) θα εξηγήσει τα όρια ή την ανυπαρξία τους. Κριτική επισκόπηση της βιβλιογραφίας. Η εξέλιξη της αυτοβιογραφίας σε σύγκριση με την εξέλιξη της κριτικής περί αυτοβιογραφίας. Πώς εξηγείται το έντονο ενδιαφέρον της κριτικής για την αυτοβιογραφία από τα μέσα του 20ού αιώνα και μετά. Παρουσίαση των θεωρητικών τάσεων στη συζήτηση περί αυτοβιογραφίας.