Το μάθημα αφορά τη θεματική Εντατικού Προγράμματος Erasmus, όπου εξετάστηκε η διαφορετικότητα στα σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και το βαθμό συμμόρφωσής των χωρών τους στις Συστάσεις της ΕΕ, με εστίαση στο μάθημα των Θρησκευτικών. Στόχος είναι η πληροφόρηση για τις ικανότητες και δεξιότητες που πρέπει να κατέχει ο θεολόγος ώστε να αναγνωρίζει και να εκτιμά την διαφορετικότητα και η διαμόρφωση νέας στάσης απέναντι στη διαφορετικότητα και τρόποι αποτελεσματικού διαχειρισμού της διαφορετικότητας στην τάξη. Συμπεριλαμβάνονται επισκέψεις σε διαπολιτισμικά σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. 

Συζήτηση σύγχρονου θεολογικού προβληματισμού με  κέντρο τη θεώρηση του "μονοθεϊσμού". Δίνεται έμφαση σε απόψεις σύγχρονων δυτικοευρωπαίων θεολόγων και γίνεται κριτικός διάλογος με τις απόψεις αυτές υπό το πρίσμα της αναζήτησης του νοήματος τόσο της "αποκλειστικότητας" όσο και της "σχετικοποίησης" της θεολογίας.

Στο μάθημα παρουσιάζεται, με τη βοήθεια των κειμένων, ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται η εμπειρία της μεταστροφής στο χριστιανισμό κυρίως από τους ίδιους τους μεταστραφέντες. Αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις είναι η μεταστροφή του αποστόλου Παύλου, του ιερού Αυγουστίνου, του μεγάλου Αντωνίου, του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Παράλληλα, παρουσιάζονται και αυτοβιογραφικά κείμενα της εθνικής γραμματείας, που αφορούν τη μεταστροφή στη φιλοσοφία, όπως η μεταστροφή του Μάρκου Αυρηλίου και του Δίωνα Χρυσοστόμου.

Στο μάθημα αυτό παρουσιάζεται η εξέλιξη της ορθόδοξης εκκλησιαστικής ζωής κατά τους νεότερους χρόνους στα όρια της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και της Σοβιετικής Ένωσης που τη διαδέχθηκε. Παράλληλα παρουσιάζεται η επίδραση που άσκησε η ρωσική εκκλησιαστική παράδοση στη ζωή των Εκκλησιών, οι οποίες είτε βρέθηκαν υπό την ισχυρή της επιρροή είτε προέκυψαν από αυτή. Επίσης παρουσιάζονται τα ρεύματα και οι τάσεις της ρωσικής θεολογικής σκέψης, καθώς και οι σημαντικότεροι εκπρόσωποί της την κρίσιμη περίοδο από τον 19ο έως και τον 20ο αιώνα. Η παρουσίασή τους ξεκινά με τη φιλοκαλική αναγέννηση του κύκλου του Παϊσίου Βελιτσκόφσκι. Στη συνέχεια διερευνάται η επίδρασή της στη ρωσική θεολογία, καθώς και τα ρεύματα των Σλαβόφιλων και των Δυτικόφιλων που κυριάρχησαν σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα και μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ακολούθως παρουσιάζονται οι ιδεολογικές τάσεις που διαμόρφωσαν τις πολιτικές εξελίξεις, οι οποίες επέδρασαν στη ρωσική θεολογική σκέψη μέχρι την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, η οποία αποτελεί σταθμό στη μετέπειτα πορεία της τον 20ο αι. Τέλος, παρουσιάζονται πτυχές του πνευματικού βίου και της εκκλησιαστικής εμπειρίας των Σλάβων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και ειδικότερα των Βαλκανίων όπως αποτυπώνονται στον λαϊκό τους πολιτισμό.

Το συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο αποβλέπει: α) Να ενημερώσει τους προπτυχιακούς φοιτητές για το οικολογικό και περιβαλλοντικό περιεχόμενο των λειτουργικών κειμένων. β) Να αναδείξει την ευχαριστιακή διάσταση του κόσμου και να προβάλει τις οικολογικές ευαισθησίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας και παράδοσης. γ) Να μελετήσει και προβάλει όλα τα οικολογικά στοιχεία που αναδεικνύονται μέσα από το Εορτολόγιο, το Ευχολόγιο και την Υμνολογία της Εκκλησίας. δ) Όλος αυτός ο οικολογικός πλούτος της Ορθόδοξης Λατρείας μπορεί να βοηθήσει τους προπτυχιακούς φοιτητές στην επιστημονική τους κατάρτιση, αλλά και στην ποιμαντική των δραστηριότητα στην Εκκλησία.

Στο εν λόγω μάθημα γίνεται αναφορά στα βασικά στοιχεία της Παιδαγωγικής Επιστήμης, δίνοντας έμφαση στους παρακάτω άξονες: -Ο επιστημονικός χαρακτήρας της Παιδαγωγικής Επιστήμης. -Το αντικείμενό της καθώς και η σχέση της τόσο με τις επιστήμες της αγωγής όσο και με άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες. -Η μεθοδολογία της αλλά και τα μεθοδολογικά προβλήματα που σχετίζονται με την έρευνα, η οποία διεξάγεται στους κόλπους της. Επιπλέον, επιχειρείται μια ιστορική ανασκόπηση στο φαινόμενο της αγωγής, όπως απαντάται σε λαούς και θρησκείες, αλλά και σε ρεύματα ή τάσεις και ιδεώδη που κυριάρχησαν κατά καιρούς μέχρι τις μέρες μας. Προσεγγίζονται, ακόμη, ορισμένες θεμελιώδεις συνιστώσες της Παιδαγωγικης επιστήμης: -Η δυνατότητα και η αναγκαιότητα της αγωγής. -Οι κυριότεροι παιδαγωγικοί όροι. -Το παιδαγωγικό ζεύγος «Παιδαγωγούμενος και Παιδαγωγός». -Ο σκοπός της παιδείας, της αγωγής και της εκπαίδευσης. -Μορφωτικά αγαθά, μέθοδοι και μέσα αγωγής και διδασκαλίας. -Οι βασικότεροι φορείς της αγωγής. -Σύγχρονα παιδαγωγικά προβλήματα. -Ειδική αγωγή. -Δια βίου παιδεία και δια βίου εκπαίδευση. 

Εκτίθεται το ζήτημα της θεοδικίας με βιβλιογραφικές αναφορές σε δυτικούς θεολόγους και στοχαστές. Κύριο παράδειγμα κριτικού διαλόγου σε αυτό το πλαίσιο γίνεται ο J. B. Metz, ώστε να συζητηθεί ειδικά το θέμα της Χριστολογίας σε σχέση με το ερώτημα της θεοδικίας.

Ένας διάλογος της Ορθόδοξης θεολογίας με την τέχνη του κινηματογράφου. Στην προκειμένη περίπτωση η εστίαση γίνεται στην οντολογία και πολύ λιγότερο στην «τεχνολογία». Ο κινηματογράφος λειτουργεί ως «γλώσσα», ως κέντρο βάρους μιας διευρυμένης διεπιστημονικότητας, που επιτρέπει τη συνειδητοποίηση και πολύ περισσότερο την κατανόηση της ιστορίας. Και είναι τούτη η ιστορία, τούτος ο πολιτισμός, που αποτελεί την μήτρα εντός της οποίας σαρκώθηκε ο Λόγος και αναπτύχθηκε ο λόγος της Χριστιανικής θεολογίας. Στις φετινές παραδόσεις η συζήτηση επικεντρώνεται στο πολύπαθο θέμα της ιερότητας και της ερωτικότητας του σώματος, με στόχο την ανάδειξη των λειτουργικά αμφίσημων της ιερής ερωτικότητας και της ερωτικής ιερότητας του ενούσιου προσώπου, του αγαπητικού προσώπου, στα πλαίσια της Ορθόδοξης ανθρωπολογίας. Βεβαιότητες, δεδομένα και αυτονόητα τίθενται εν αμφιβόλω. Η προσπάθεια κατανόησης ξεκινά από την αρχή, προκειμένου, μέσα από την εικονική και κειμενική ψηλάφηση ξεχασμένων ατραπών μιας ευρείας παράδοσης, αλλά και του διαλόγου της με τα πολύτιμα ενός κόσμου που βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη, να αναδειχτεί εκείνος ο τρόπος που οι συνεχείς ιδεολογικές επιχωματώσεις έκρυψαν από το πεδίο όρασης της αμεσότητας.

Εξετάζονται η έννοια του μονοθεϊσμού και του πολυθεϊσμού, η αποκάλυψη του ονόματος του Θεού στον άνθρωπο, η θεολογία της δημιουργίας, οι ισραηλιτικές παραδόσεις, αρχαιότερες και νεότερες, αγγελολογία - δαιμονολογία, η έννοια του νόμου, της πίστης, του Μεσσία, της αμαρτίας, η εσχατολογία στην Παλαιά Διαθήκη και η θεολογία του ναού.

Το κύριος χαρακτηριστικό της τελετουργίας, για την οποία χρησιμοποιείται η φράση «τελώ τα ιερά», είναι ότι στην αρχαιοελληνική πρακτική συνιστά μια απλή θαυματουργική διαδικασία: πρόκειται για την σφαγή ενός κατοικίδιου ζώου και την κατανάλωση του κρέατος προς τιμή ενός θεού. Η θυσία θεωρείται ως το κεντρικό τελετουργικό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Η συγκριμένη τελετουργική πρακτική αποτελεί ένα θεσμό εορταστικό για την κοινότητα. Επισημαίνεται η αντίθεση προς την καθημερινότητα: οι άνθρωποι πλένονται, φορούν καθαρά ενδύματα, στολίζονται, ιδίως φέρουν στο κεφάλι τους ένα στεφάνι πλεγμένο από κλαδιά – μια πρακτική που δεν αναφέρεται ακόμη στον Όμηρο. Η πρακτική της θυσίας ζώου παρουσιάζει παραλλαγές ανάλογα με τα «πατρογονικά έθιμα» (τὰ θέσμια, τὰ νόμιμα), αλλά η βασική δομή είναι ταυτόσημη και σαφής: η θυσία του ζώου είναι σφαγή με μορφή τελετουργίας ακολουθούμενη από κρεοφαγία. Τελετουργία ως σημείο του «ιερού» αποτελεί ιδίως η προετοιμασία του ἄρχεσθαι αφ’ ενός, η ακολουθούσα αποκατάσταση αφ’ ετέρου: ιεροποίηση και από-ιεροποίηση (Sakralisierung- Desakralisierung) γύρω από μια κεντρική σκηνή φόνου. Η τάξη της ζωής, η οποία στηρίζεται στην κοινότητα θεσμοθετείται κατά τη θυσία μέσω αμετάκλητων πράξεων . θρησκεία και καθημερινή ζωή εισχωρούν η μια στην άλλη τόσο τέλια, ώστε κάθε κοινότητα, κάθε τάξη πρέπει να θεμελιωθεί μέσω μιας θυσίας.

Ο όρος «μύθος» δεν αποτελεί πρόσφατη εφεύρεση, αλλά προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα. Καθώς οποιαδήποτε σχόλιο για το μύθο θα πρέπει να ξεκινά με την αναφορά στους Έλληνες, οι μελέτες για την ιστορία της έρευνας γύρω από το μύθο αρχίζουν στερεότυπα με την εξήγηση της διαφοράς μεταξύ των δύο όρων, «μύθος» και «λόγος». Η αντιθετική ταξινόμηση του μύθου και του λόγου έχει γίνει ένα κατ’ εξοχήν σχήμα λόγου στις λαϊκές και επιστημονικές αναφορές του μύθου. Η συγκεκριμένη τακτική ενισχύει ιδιαιτέρως τον ασαφή χαρακτήρα της κατηγορίας του μύθου. Αν και χρησιμοποιείται συνήθως ως ένας απλός ταξινομικός όρος για να διαχωρίσει ένα είδος λόγου από κάποιο άλλο, φαίνεται εντούτοις ότι η κατηγορία αυτή στοχεύει συχνά μα μια a priori καθαρή διάκριση μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, μεταξύ του «εμείς» και οι «άλλοι». Παράλληλα, όμως, χρησιμοποιείται ρητορικά για να ενισχύσει αυτές τις αντιθέσεις, εναρμονίζοντάς τες με μια κλίμακα ηθικών, κοινωνικών και πολιτικών αξιών. Επομένως χαρακτηρίζοντας μια ιστορία ως μύθο, και ταξινομώντας τη δική μας κοσμοθεωρία ως «επιστημονική», σε αντιδιαστολή με την κοσμοθεωρία των άλλων που χαρακτηρίζεται ως «μυθική», δεν ταξινομεί κανείς απλώς διηγήσεις, αλλά και ανθρώπους και πολιτισμούς. Επομένως, η φαινομενικά απλή διάκριση μεταξύ ψευδών και αληθινών ιστοριών (μύθου/λόγου) αποκτά κοινωνική σημασία και προεκτάσεις.

Ο κύριος σκοπός αυτού του μαθήματος είναι η ορθή κατανόηση του όρου «μαγεία», σύμφωνα πάντοτε με τα δεδομένα της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας. Στην προκείμενη περίπτωση πρέπει να γίνει κατανοητό ότι βασικός στόχος μας είναι η κατανόηση, η ορθή αξιολόγηση της χρήσης αλλά και της προσέγγισης του συγκεκριμένο όρου με βάση πάντοτε τα εντελώς διαφορετικά κριτήρια αξιολόγησης που επικρατούν στην αρχαιότητα καθώς και στη σύγχρονη εποχή. Βασική θέση μας, η οποία μπορεί να θεωρηθεί στην προκειμένη περίπτωση ως μια υπόθεση εργασίας, θα μπορούσε να είναι η παρακάτω άποψη: σε περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι, συγγραφείς και νομοθέτες της αρχαιότητας αξιολογούν ορισμένες πρακτικές ως «μαγικές» και ως εκ τούτου απαγορευμένες για το ευρύτερο παραδοσιακό κοινωνικο -πολιτικό και θρησκευτικό σύνολο, θα μπορούσε η συγκεκριμένη τακτική να θεωρηθεί - ακολουθώντας τα δεδομένα της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης - ως πρακτική αξιολόγησης, αποδοκιμασίας αλλά και αποκλεισμού από το περιβάλλον ενός κοινωνικού συνόλου ο,τιδήποτε ξένου και εξωτικού; Θεωρούμε ότι μ’ αυτό τον τρόπο θα μπορούσε να είναι ευκολότερη η κατανόηση αλλά και ο διαχωρισμός της χρήσης του συγκεκριμένου όρου (αλλά και των πρακτικών) κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας και της σύγχρονης εποχής. Θεωρούμε ότι η παραπάνω διάκριση είναι εφικτή αν πραγματοποιήσουμε τη σύγκριση ακολουθώντας τη χρήση του συγκεκριμένου όρου στη σύγχρονη λαϊκή θρησκευτικότητα αλλά το πεδίο των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων. Αυτό είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μόνο αν επαναξιολογήσουμε τα σχετικά αρχαία κείμενα καθώς επίσης παλαιότερες θέσεις ερευνητών του 19ου και 20ου αιώνα, προκειμένου να φθάσουμε σ’ ένα νηφάλιο συμπέρασμα, το οποίο θα είναι απαλλαγμένο από τους αποκλεισμούς και τις γενικεύσεις του παρελθόντος (εξελικτικές θεωρίες). Βασικός παράγοντας γι’ αυτό είναι η σωστή χρήση των κειμένων και η ένταξη τους στο «πνεύμα της εποχής» τους.

Εξετάζουμε τις εξής θεματικές ενότητες: «τι είναι η μελέτη της θρησκείας;» Πρόκειται για την επιστημονική έρευνα της ανθρώπινης πολιτιστικής όψης και των πρακτικών της. Η όψη αυτή είναι ταυτόσημη με τους σκοπούς της μελέτης μας και με τους ορισμούς που επιλέγουμε για χρήση, ορισμούς κατάλληλους για τους σκοπούς και τις αναζητήσεις μας. Ό,τι μας ενώνει σε αυτή τη συλλογική ομάδα, η οποία προσδιορίζεται με την αντωνυμία «δικό μας», δεν είναι μόνο οι κοινές αναζητήσεις, τα κοινά εργαλεία και η συμφωνία σε καθιερωμένες αποδείξεις και επιχειρηματολογία, αλλά επίσης το θεσμικό όργανο το οποίο μας ενώνει ως ομάδα και στο οποίο συνεισφέρει το έργο μας. Το όργανο αυτό είναι το δημόσιο πανεπιστήμιο, ένας θεσμός που καταλήγει σε ό,τι αποτελεί ακαδημαϊκή μελέτη της θρησκείας. Έτσι ίσως μπορούμε να καταλήξουμε αναθεωρώντας το αρχικό μας ερώτημα στο «τι είναι η μελέτη της θρησκείας;» Η ερώτηση αυτή μπορεί να βρει άριστη απάντηση αν πρώτα αναρωτηθούμε «πού ασκείται η μελέτη της θρησκείας, από ποιους και με ποιους σκοπούς;» Η απάντηση, εξαρτώμενη από τη συνάφεια των πραγμάτων και τα ενδιαφέροντα του καθενός, μπορεί να οδηγήσει σε πολύ διαφορετικά συμπεράσματα σε διάφορους λαούς. Ένα άλλο σημείο που μας απασχολεί είναι η ταξινόμηση των θρησκειών. Πως μπορούμε να τις ταξινομήσουμε και πως μπορούμε να τις μελετήσουμε; Απάντηση στα ερωτήματα αυτά δίνει το έργο του ερευνητή της θρησκείας. 

Η ΈΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ .pdfΗ ΈΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΊΑΣ .pdf