Στο μάθημα εξετάζονται η σχέση του Δικαίου της Ορθόδοξης Εκκλησίας με το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας όπως αυτή διαμορφώνεται στο σύγχρονο ελληνικό και ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο. Ειδικότερα παρουσιάζεται η ιστορική εξέλιξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η σχέση τους με τη θρησκεία. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζονται τα σπουδαιότερα επίσημα κείμενα που αφορούν στη φιλοσοφία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το ατομικό δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας.

Κύριο αντικείμενο του μαθήματος αποτελεί η μελέτη των διαφόρων πτυχών της Ορθόδοξης κανονικής παράδοσης στην ιστορική της πορεία έως τις μέρες μας. Εξετάζονται χρονολογικά και συστηματικά οι πηγές του Κανονικού και Εκκλησιαστικού Δικαίου και τα στάδια της εξελικτικής τους πορείας σε συνάρτηση με το εκάστοτε πολιτειακό νομικό πλαίσιο. Αναλύεται η σχέση Θεολογίας και Δικαίου και η φύση των Ιερών Κανόνων. Παρουσιάζεται ακόμα, η οργανωτική και διοικητική δομή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και ειδικότερα της Εκκλησίας της Ελλάδος. Επιπλέον εξετάζονται οι βασικές έννομες σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των γνωστών θρησκευμάτων, όπως αυτές διαμορφώνονται από το ισχύον σύστημα σχέσεων Κράτους- Εκκλησίας στην Ελλάδα και την υποχρέωση της προστασίας του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας που προβλέπει το ελληνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο. Επιπλέον προσεγγίζεται συγκριτικά το δίκαιο άλλων χριστιανικών εκκλησιών σε μια οικουμενική προοπτική.

Πρόκειται για μια διεπιστημονική προσέγγιση, από την πλευρά της Κοινωνιολογίας της Θρησκείας και από την πλευρά του Δικαίου για το πως η Κοινωνία, η Θρησκεία και το Δίκαιο αλληλοσχετίζονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους στον 21ο  αιώνα. Το μάθημα εμβαθύνει στη μελέτη ζητημάτων, όπως ο ρόλος της θρησκείας στη δημόσια σφαίρα, η συζήτηση για την εκκοσμίκευση, ο ρόλος του κράτους απέναντι στη θρησκεία και τις θρησκευτικές κοινότητες, το ευρωπαϊκό και ελληνικό δίκαιο για τις θρησκείες και τις θρησκευτικές κοινότητες (πλειοψηφούσες και μειοψηφούσες), εγχώριες και διεθνείς πολιτικές για τη θρησκευτική ελευθερία, τον πλουραλισμό και τη μετανάστευση, το οικονομικό και φορολογικό στάτους των θρησκευμάτων, καθώς και την ελευθερία της θρησκευτικής τέχνης.

Εξετάζονται βασικά δεδομένα του σύγχρονου πολιτισμού, οι λόγοι που οδήγησαν στο μοντέρνο, χαρακτηριστικά δεδομένα του μοντέρνου, θεωρίες του μεταμοντερνισμού και τα βασικά στοιχεία της ύστερης νεωτερικότητας. Ιδιαίτερα αναλύονται θέματα που σχετίζονται είτε άμεσα είτε έμμεσα με τη θρησκεία, το πολιτιστικό πλουραλισμό και τη θρησκευτική ελευθερία. Πιο συγκεκριμένα αναλύονται τα εξής: Α´. Πολιτισμός και κουλτούρα, προϋποθέσεις γένεσης του μοντέρνου πολιτισμού, βασικά χαρακτηριστικά και κοινωνικές τομές του μοντέρνου, μεταμοντέρνο και μεταμοντερνισμός, παγκοσμιοποίηση και ύστερη νεωτερικότητα, παγκοσμιοποίηση και τοπικοί πολιτισμοί. Ειρήνη, ανθρώπινη ανάπτυξη και υπέρβαση της βίας, Βιοηθική και Βιοδίκαιο σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Τέχνη και εκκλησιαστική κοινότητα. Β´. Η πολυπολιτισμικότητα ως κοινωνικό γεγονός και κοινωνικό αίτημα, πολιτισμικές διακρίσεις, η θεωρία του S. Huntigton για τη σύγκρουση των πολιτισμών, θρησκευτικός φονταμενταλισμός, πολιτιστικός πλουραλισμός και σεβασμός του άλλου, θρησκευτική ελευθερία και δημοκρατία.

Το μάθημα αυτό είναι μια εισαγωγή στην κοινωνιολογία, την κοινωνιολογική έρευνα και την Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ειδικότερα. Αναφέρεται στους λόγους γένεσης της κοινωνιολογίας, στις κλασικές κοινωνιολογικές θεωρίες, στη μεθοδολογία έρευνας, στις εξελίξεις και τα δεδομένα της μοντέρνας κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα αναλύονται τα εξής: Εισαγωγή στην έννοια της επιστήμης. Ανάλυση των βασικών εννοιών-λειτουργιών της κοινωνικής ζωής. Τυπολογική παρουσίαση των τάσεων που οδήγησαν αρχικά στην προβληματική και προοδευτικά στη γένεση της Επιστήμης. Ερμηνεία της κοινωνικής συμπεριφοράς και δράσεως. Προσέγγιση και ανάλυση των προϋποθέσεων-πηγών της Κοινωνιολογίας. Προϊστορία, ιστορία και κλασικοί του κοινωνιολογικού χώρου, εξειδικεύσεις προοπτικές. Διαιρέσεις της βασικής επιστήμης. Λειτουργία της ολικής κοινωνίας. Προέλευση, μορφοποιητικές διαδικασίες, εξέλιξη, συλλειτουργία των κοινωνικών θεσμών. Σύγχρονοι κλάδοι και περιεχόμενο. Μέθοδοι και αρχές της κοινωνιολογικής έρευνας. Επιπλέον εξετάζονται οι βασικές πτυχές της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, οι οποίες περιέχουν τις κλασικές και σύγχρονες εκφάνσεις της Κοινωνικής Θεωρίας για την εκπαιδευτική πραγματικότητα τόσο στις θεσμικές όσο και στις αλληλεπιδραστικές της διαστάσεις. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζονται οι βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη και τη δομή των Εκπαιδευτικών Συστημάτων, το λειτουργικό τους ρόλο και τη σχέση τους με άλλους θεσμούς όπως είναι η θρησκεία. Παρουσιάζονται ακόμη ειδικότερες προσεγγίσεις της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, όπως είναι η κοινωνική αλληλεπίδραση στη σχολική τάξη και στο σχολείο, η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και της μαθητικής διαρροής, οι κοινωνικές σχέσεις στο σχολείο, ο πολιτισμικός πλουραλισμός, η θρησκευτική ταυτότητα και άλλα κοινωνικά ζητήματα με ιδιαίτερη εστίαση στα κοινωνικά συμφραζόμενα του Μαθήματος των Θρησκευτικών στην Ελλάδα. 

Το μάθημα επικεντρώνεται στην κειμενική μορφή του Κορανίου όσο και στις κλασικές σχολές ερμηνείας που αναπτύχθηκαν στην πρώιμη και κλασσική περίοδο της ς μουσουλμανικής ιστορίας. Το μάθημα αναφέρεται στην ακαδημαϊκή προσέγγιση και ανάλυση του Κορανικού κειμένου, στη θεολογική του κατανόηση και τους τρόπους ερμηνείας του, καθώς και στα ερμηνευτικά ζητήματα που προκύπτουν στο πέρασμα της μουσουλμανικής ιστορίας και των διαφόρων προσεγγίσεων τους από τις μουσουλμανικές σχολές (madhāhib). Αποτελεί συνέχεια της ύλης του 1ου εξαμήνου. Σύγγραμμα: Αλμπέρτ Χουράνη, (2009), Η Ιστορία του Αραβικού Κόσμου, Ψυχογιός, Αθήνα

Οι φοιτητές γνωρίζουν το Κοράνιο τόσο στην κειμενική του μορφή όσο και στις κλασικές σχολές ερμηνείας του που αναπτύχθηκαν στο πέρασμα της μουσουλμανικής ιστορίας. Οι φοιτητές εξασκούνται στην εκμάθηση και ακαδημαϊκή προσέγγιση και ανάλυση του Κορανικού κειμένου, στη θεολογική του κατανόηση και τους τρόπους ερμηνείας του, καθώς και στα ερμηνευτικά ζητήματα που προκύπτουν στο πέρασμα της μουσουλμανικής ιστορίας και των διαφόρων προσεγγίσεων τους από τις μουσουλμανικές σχολές (μαδδχάμπ).

Σύγγραμμα: Πανεπιστημιακές Σημειώσεις

Κάθε κατηχητική και χριστιανοπαιδαγωγική λειτουργία, η οποία στοχεύει στην κάλυψη αναγκών των μελών της εκκλησιαστικής κοινότητας, σχετίζεται με τη λατρευτική αγωγή των παιδιών και των εφήβων. Κατά τη διαπραγμάτευση της εν λόγω αγωγής αναφερόμαστε στη θέση των παιδιών και των εφήβων στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας, όπως αυτή καταγράφεται από την ιστορία της, στη θεολογική και χριστιανοπαιδαγωγική θεώρησή της, στο ρόλο της ενορίας, της οικογένειας και του σχολείου, στην πραγμάτωση της λατρευτικής αγωγής και, τέλος, στα προβλήματα και τις δυνατότητες υλοποίησής της. 

Ιστορία και Θεολογία της χριστιανικής Λατρείας. Η έννοια των όρων Λειτουργία, Λειτουργική, Λατρεία, Τελετουργική, Λειτουργική Θεολογία και Θεολογία της Λατρείας. Η λειτουργική προσευχή ως αντικείμενο της χριστιανικής Λατρείας. Ο άνθρωπος ως λειτουργικό ον, ο βιβλικός, δογματικός, κοινωνικός και κοσμικός χαρακτήρας της θείας Λατρείας. Πηγές της Λειτουργικής, Λειτουργική Ερμηνευτική. Λειτουργικοί τύποι της Ανατολής και της Δύσεως. Η θεία Λειτουργία. Οι απαρχές της θείας Ευχαριστίας. Η ευχαριστιακή ενότητα κλήρου και λαού. Ευχαριστιακή εκκλησιολογία. Λειτουργική και πνευματική ζωή. Λειτουργία και κόσμος. Η εξέλιξη και διαμόρφωση της θείας Λειτουργίας. Ερμηνεία της θείας Λειτουργίας με βάση τα λειτουργικά υπομνήματα. Ανάλυση των Λειτουργιών Αποστολικών Διαταγών, αποστόλου Μάρκου, Ιακώβου, Αρμενίων, Ρωμαϊκής. Σύγχρονα λειτουργικά προβλήματα και δυνατότητες λειτουργικής ανανέωσης. Στο πλαίσιο του μαθήματος είναι αναγκαία η συμμετοχή των φοιτητών τόσο στις εκπαιδευτικές ασκήσεις σε Μητροπόλεις και ενορίες της Ελλάδος, για τη μελέτη της λειτουργικής τους ζωής, όσο και στην εβδομαδιαία λατρευτική σύναξη στο ναό της Σχολής.

Αντικείμενο του μαθήματος αποτελεί η εξέταση των σταδίων έρευνας και συγγραφής επιστημονικής μελέτης. Παρουσιάζονται τα είδη των επιστημονικών εργασιών και παρέχονται στοιχεία βιβλιοθηκονομίας για τη σύνταξη βιβλιογραφίας, όπως και εργαλεία έρευνας για όλους τους τομείς της Θεολογίας. Εξετάζονται τα στάδια εκπόνησης επιστημονικής μελέτης, ο τρόπος διενέργειας έρευνας και σύνταξης ενός ερωτηματολογίου, η διαδικασία συλλογής και επεξεργασίας υλικού, η δημιουργία αρχειακών βάσεων και ο τρόπος σύνταξης και αξιολόγησης ενός επιστημονικού κειμένου. 

syllabus.pdfsyllabus.pdf

Ο ελληνικός κόσμος, όπως και ο ανατολικός Χριστιανισμός, συναντήθηκαν με το Ισλάμ από τις πρώτες ήδη δεκαετίες εμφάνισης του τελευταίου, σε μία ποικιλία μορφών πολεμικής και σκληρής αντιπαράθεσης, αλλά και διαλόγου και πολιτιστικής επικοινωνίας. Η συνάντηση αυτή, η οποία εξελίχθηκε σε μία πολιτικά και κοινωνικά διαφόρων αποχρώσεων συνύπαρξη, συμβίωση και αντιπαλότητα αιώνων, από τον 7ο έως τον 19ο αιώνα, όταν ο ελληνικός κόσμος αυτονομήθηκε από την οθωμανική αυτοκρατορία, συχνά εκφράστηκε στο διανοητικό πεδίο με μία συγκεκριμένη μορφή θεολογικών διαλόγων και αντιρρητικών συγγραφών, που καθόρισαν τις διαφορές και τις θέσεις των δύο θρησκειών. Στην παρόν μάθημα αφενός μεν εξετάζουμε την βυζαντινή και μεταβυζαντινή γραμματεία για το Ισλάμ, που αναπτύχθηκε κατά τους μακρούς αιώνες συνάντησης του ελληνικού και χριστιανικού κόσμου της Ανατολής με τον μουσουλμανικό κόσμο, αφετέρου δε στρεφόμαστε προς τις πηγές, την ιστορία και τον πολιτισμό του Ισλάμ με μία νέα αντικειμενική και πηγαία οπτική της θρησκείας αυτής, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σύγχρονης έρευνας. Το μάθημα παρουσιάζει την εμπειρία μιας ολόκληρης ζωής του ελληνόφωνου χριστιανικού κόσμου της Ανατολής από την σχέση και συμβίωσή του με τον κόσμο του Ισλάμ, και δίνει στον αναγνώστη μία κατατοπιστική εικόνα για τις ποικίλες κατανοήσεις του Ισλάμ στο πέρασμα του χρόνου.